Romen Rakamları Dönüştürücü

Temel Romen rakamları

Romen rakamları I, V, X, L, C, D ve M olmak üzere birkaç büyük Latin harfi kullanılarak oluşturulur. Aşağıdaki tabloda özetlediği üzere her harf bir değere karşılık gelmektedir.

Romen rakamı oluşturmak için bu harfleri bir araya getirmeniz ve değerlerinin istenen sayıyı oluşturacak şekilde toplanmasını sağlamanız gerekir. Örneğin, 56 sayısına karşılık bir Romen rakamına ihtiyacınız varsa L (50 için), V (5 için) ve I (1 için) harflerini kullanmalısınız; böylece sayınız LVI olur (gerçekten de 50 + 5 + 1 = 56 olduğunu kontrol edebilirsiniz). Bazen de belli bir harfi tekrarlamanız gerekir. Örneğin, 23 sayısı XXIII’tür çünkü her X 10’u, her I 1’i temsil eder ve ilkinden iki tane, ikincisinden de üç tane gerekir (XXIII = X + X + I + I + I = 10 + 10 + 1 + 1 + 1 = 23). Ancak bir harfi üç kereden fazla tekrarlamamalısınız. Bir harfi dört kez tekrarlamak yerine daha yüksek değerli bir harfin önüne koymalısınız, bu durumda toplama yerine çıkarma işlemi yapılır. Örneğin, 934 CMXXXIV’tür: C’nin M’nin önünde olması 1000’den 100 çıkarılarak 900 rakamına ulaşılmasını sağlar, XXX 3 × 10’dur ve I’nin V’nin önünde olması 5’ten 1 çıkarılarak 4 elde edilmesini sağlar; böylece 900 + 30 + 4 = 934 elde edilir. Hangi sayıların çıkarılabileceğine dikkat etmelisiniz: I’yi V veya X’in önüne koyabilirsiniz, X’i L veya C’nin önüne koyabilirsiniz ve C’yi D veya M’nin önüne koyabilirsiniz. Örneğin V’yi C’nin önüne koyarak 95 elde edemezsiniz, VC doğru bir Romen rakamı değildir. 95’in doğru yazımı XCV’dir. Son olarak, yukarıda açıklanan çıkarma işlemleri dışında, semboller her zaman soldan sağa doğru en büyük değerden en küçüğe doğru yazılır. Bu yüzden 551 için LID yazımı doğru değildir çünkü harflerin sırası yanlıştır; doğru sıra DLI’dır (çünkü D > L > I, yani 500 > 50 > 1). Temel Romen sayılarının örneklerini içeren bir tabloyu aşağıda görebilirsiniz.

Bazen art arda dört aynı harf kullanılabilir. Örneğin, bazı eski saatlerde 4 sayısını göstermek için IV yerine IIII yazıldığını görebilirsiniz. Ya da bazı yerlerde 40 sayısının XL yerine XXXX olarak yazıldığını görebilirsiniz. Bazı yazarlar bu yöntemi kullansa da sayıları bu şekilde yazmak pek yaygın değildir. Dönüştürücümüz bunları anlar ama önerilen gösterim değildir.

Bazen Romen rakamlarının küçük harfler kullanılarak yazıldığını da görebilirsiniz; örneğin 6 sayısı vi, 13 sayısı ise xiii olarak yazılabilir. Ne yazık ki Dönüştürücü küçük harfleri anlamamaktadır ve bu tür sayıların dönüştürülebilmesi için önce büyük harflerle değiştirilmeleri gerekir. Dönüştürücünün küçük “ı” ve büyük “İ” harflerini tanımadığına dikkat ediniz.

1000’den büyük Romen rakamları

Romen rakamlarını yazmanın birçok yolu vardır; bunların biçimleri zaman içinde hem Antik Roma’da hem de Roma İmparatorluğu’nun çöküşünden sonra bu rakamların yaygın kullanımının devam ettiği Orta Çağ Avrupa’sında gelişmiştir. Bu durum çok büyük sayıların yazımı için de geçerlidir, bunları yazmanın bilinen birkaç yolu vardır. Bir harfin değerini 1000 ile çarpmak için o harfin üzerine yatay bir çizgi eklemek muhtemelen en yaygın yöntemdi. Böylece VI sayısı 6 olduğuna göre, VI sayısının değeri 6.000 olur. Bu yöntem herhangi bir doğal sayı için kullanılabilir; örneğin, CMXXXIV sayısı 934.000’dir. Çizgili ve çizgisiz harfleri birlikte de kullanabilirsiniz: örneğin, LXVDXXXVI sayısı 65.536’dır. Ayrıca, 4.000’den küçük sayılar geleneksel olarak binlikler için M kullanılarak yazılsa da 2019 sayısını IIXIX şeklinde yazmak yanlış değildir (ancak MMXIX tercih edilir). Aşağıda, büyük sayıların Romen rakamlarıyla nasıl yazıldığına dair bazı örnekler görebilirsiniz. Bu tür sayıları Dönüştürücüye girmek istiyorsanız, üst çizgi eklemek için ilgili harfleri köşeli parantez içine almalısınız, son sütunda bunun nasıl yapılacağı gösterilmektedir.

Bu şekilde yazılabilecek en büyük sayı MMMMCMXCIXCMXCIX’dır, ki bu da 4.999.999’dur. Yukarda açıklanan kurallardan dolayı daha büyük bir sayı yazmak mümkün değildir.

Romen kesirleri

Romen kesirleri tam sayılara benzer şekilde çalışır: bir kesir oluşturmak için sembolleri göstermek istediğiniz sayıyı verecek şekilde, azalan değer sırasına göre düzenlemelisiniz. Kesir oluşturmak için kullanılabilecek 14 sembol vardır. Bunlar aşağıdaki tabloda listelenmiştir.

Sadece uncia ve siliqua sembolleri -her ikisi de en fazla 5 kez olmak üzere- tekrarlanabilir. Yukarıdaki tabloda tekrarlanmış olmadıkları sürece diğer semboller tekrar­lanamaz (sextula’nın binae sextulae oluşturma için kullanılması gibi).

Gördüğünüz üzere Romen kesirlerini kullanarak elde edebileceğiniz en yüksek hassasiyet 1/1728’dir. Üstelik kesirler 12 sayısına dayandığından modern ondalık sistemle kolayca ifade edilebilen pek çok kesir doğru biçimde yazılamaz. Örneğin, 0,1 (veya 1/10) uncia + sextula + 5 × siliqua olarak yazılır; bu da 1/12 + 1/72 + 5 × 1/1728 = 173/1728 ≈ 0,10012 demektir. Uygun bir Romen kesri ararken çoğu zaman temsil etmeye çalıştığınız sayının tam değerini değil de yaklaşık bir değerini elde edersiniz. Aşağıda bazı örnekler içeren bir tablo görebilirsiniz. Son sütun Roma rakamının ondalık sistemde hesaplanan tam değerini göstermek­tedir; böylece bunu orijinal sayıyla (birinci ve ikinci sütunlardaki) karşılaştırabilirsiniz.

Dönüştürücü Romen kesirlerini üç sembol seti kullanarak okur ve yazar. “Özgün karakterler”, David J. Perry’nin Unicode’daki klasik Latin karakterleri hakkında yazdığı bir belgede açıklanan sembollerdir (Unicode, bilgisayarlarda ve diğer elektronik cihazlarda karakterlerin görüntülenmesi için bir standarttır). Bu semboller uygun Romen kesirleriyle ilişkilendirilmiş anlamları olan ve tarihsel olarak Romen kesirleri için kullanılan sembollere dayanarak tasarlan­mıştır, yani doğru karakterler olarak kabul edilebilir. Ne var ki nispeten az bilinmeleri nedeniyle bu karakterlerin bir kısmı modern bilgisayarlarda dahi bulun­mayabiliyor. Bu yüzden “Özgün karakterler” seçeneğini kullandı­ğınızda uygun grafik semboller yerine boş kareler veya diğer yer tutucu görseller görebilirsiniz. Bu durumda, modern sistemlerin büyük çoğunluğunda bulunan ve görsel olarak Romen karakterlerine benzeyen ancak amaçlanan esas anlamları farklı olabilen (dimidia sextula için grivna sembolü kullanımı gibi) “Görsel karşılıklar” karakter setini kullanmanızı öneririz. Ne “Özgün karakterler” ne de “Görsel karşılıklar” klavyeyle kolayca yazılabilen sembollere sahip değildir. Bu nedenle üçüncü bir seçenek de mevcuttur: Romen kesirleri klavyenizle Dönüştürücüye girerken “Klavye uyumlu” karakterlerin kullanımı kolaydır (Latin harflerini yazabildiğiniz sürece).

Kesirleri tam sayılarla birlikte kullanabilirsiniz. Bunu yaparken tam sayının hemen ardına kesri yazın. Örneğin 3,14 “Görsel karşılıklar” ayarı kullanılarak IIIЄ·Ƨ»» şeklinde yazılabilir.

Romen sıfırı

Antik Romalıların sıfırı kullan­dığına dair pek kanıt yoktur. Orta Çağ’da bilginler 0 sayısını çeşitli şekillerde ifade etmeye başlamıştır. Bunlardan biri N harfiydi. 0’ın bu şekilde gösterimi Dönüştürücü tarafından da tanınmaktadır.

Notlar

Dönüştürücü hesaplamalarını notlar biçiminde gösterir. Ayrıca rasyonel kesirlerin yaklaşık değerlerini ondalık biçimde de gösterir; böylece dönüşüm sonrasında karşılık gelen Romen ve Arap kesirlerinin birbirinden ne kadar farklı olduğunu kolayca karşılaştırabilirsiniz. Son olarak, notlarda Dönüştürücünün karşı­laştığı sorunlar hakkında da bilgi bulunur. Bir sayı dönüştürü­lemediğinde çıktı alanında ilk haliyle bırakılır ve açıklaması Notlar alanında verilir.

Tarihlerin dönüştürülmesi

Eğik çizgiyle yazılmış tarihleri çevirmek istiyorsanız rasyonel kesirleri devre dışı bırakmalısınız. Örneğin, rasyonel kesirler açıkken 12/6/10 değerini Arap rakamlar­ından Romen rakamlarına dönüştür­düğünüzde, 12/6 kısmı ilk kesirli sayı, 10 ise ayrı bir tam sayı olarak değerlendirilir ve sonuç II/X olur. Rasyonel kesirleri devre dışı bırakırsanız sonuç XII/VI/X olacaktır.

Benzer şekilde, tarihlerde ondalık işareti kullanmak beklenmedik sonuçlar doğurabilir. Örneğin, ondalık işareti olarak nokta seçtiyseniz ve ondalık kesirler etkinken 2019.03.11 sayısını Arap rakamlarından Romen rakamlarına dönüştür­meye çalışırsanız, 2019.03 kısmı ilk sayı, 11 ise noktayla ayrılmış ikinci sayı olarak işlenir. Sonuç olarak MMXIXƧƧ»»»».XI elde edersiniz (“Görsel karşılıklar” seçiliyse). Ondalık kesirleri devre dışı bırakmak istenen sonuç olan MMXIX.III.XI rakamının elde edilmesini sağlayacaktır.

Birden fazla sayının dönüştürülmesi

Normalde girdi alanına istediğiniz herhangi bir metni yazabilirsiniz. Dönüştürücü, metin içindeki sayıları ayıklayıp bunları dönüştür­meye çalışırken metnin geri kalanını ise olduğu gibi bırakır. Bu sayede örneğin, her sayıyı yeni bir satıra yazarak birçok sayıyı aynı anda kolayca dönüştürebilirsiniz.

Ancak bazen -özellikle Romen rakamlarını Arap rakamlarına yani normal sayılara dönüştürürken- beklenmedik sonuçlarla karşılaşa­bilirsiniz. Bu durum, metninizde Romen rakamları için kullanılan sembollerin başka amaçlarla kullanılması halinde ortaya çıkabilir . Örneğin, büyük I harfler­inin her biri 1’e dönüştürülebilir. “Klavye uyumlu” ayarını kullanı­yorsanız noktalar kesirlere dönüştürülebilir. Benzeri durumlar olabilir.

Seçenekler

Dönüştürücüde dönüştürme sürecini özelleştirmek için kullanı­labilecek bazı ayarlar bulunmak­tadır. Bunların çoğu yukarıda açıklanmıştır. Mevcut seçenekleri görüntülemek için sayfanın başındaki girdi ve çıktı alanlarının hemen altındaki “Seçenekler” butonuna tıklayın. Seçenekleri gizlemek için butona tekrar tıklayın.

“Romen rakamı kesirleri” başlıklı grup Dönüştürücünün Romen rakamı kesirlerini okurken ve yazarken hangi karakterleri kullanacağını belirlemenizi sağlar. Bu tür kesirlerin nasıl çalıştığına ve mevcut sembollere ilişkin ayrıntılı açıklamayı yukarıdaki “Romen kesirleri” bölümünde bulabilirsiniz.

“Arap rakamı (normal sayı) kesirleri” başlıklı grup, üç şeyi belirlemenizi sağlar: Dönüştürücü­nün rasyonel olarak yazılmış kesirleri okuyup yazmasını isteyip istememe, ondalık işaretle yazılmış kesirlere izin verip vermeme ve ondalık işaret karakterinin hangisi olduğu. Bu seçenekler hakkında daha fazla ayrıntıyı yukarıdaki “Arap rakamları” bölümünde bulabilirsiniz.

Geri bildirim

Dönüştürücüde bir hata fark ederseniz veya onu geliştirmenin bir yolunu biliyorsanız lütfen bize yazın. Geri bildirim formunu görüntülemek için “Geri bildirim bırakın” butonuna tıklayın. Bu buton sayfanın başında, girdi ve çıktı alanlarının hemen altında bulunmaktadır. Geri bildirim formunu gizlemek için bu butona tekrar tıklayabilirsiniz.

Geri bildirim formuna Dönüştürücü­deki mevcut girdi ve çıktıyı ekleyebilirsiniz. Çıktıda bir hata fark ederseniz yazarların sorunu tam olarak anlayabilmesi için bu seçeneği kullanın. “Geri bildiriminiz” alanına neyin yanlış gittiğini düşündüğünüzü açıklayın, “Dönüştürücü verilerini ekle” butonunu işaretleyin ve “Gönder” butonuna tıklayın. İş birliğiniz için teşekkür ederiz! Jül Sezar bundan gurur duyardı.